Tag Archives: kapítalismi

Bromo-eldfjallið

Ríkið veðrast í burtu

19. 7. 2015, 12:38

Árið 1877 lýsti Friedrich Engels, besti vinur og hugmyndabrunnur Karl Marx, hvernig endilok ríkisins myndu bera að garði. Hann áleit ríkið verkfæri kúgandi stéttar hvers tíma, fyrst þrælahölda, svo lénsherra, nú kapítalista. Í byltingunni myndu hins vegar valdstólpar samfélagsins, framleiðslutækin, vera færð í hendur ríkisins, og engin valdastétt vera eftir:

…þannig deyr ríkið af sjálfsdáðum; stjórnun manna verður skipt út fyrir skipulagningu hluta. Ríkið er ekki afnumið – það veðrast burt.

Glæstar vonir

Engels.

Vindar allra átta
Þessa dagana má sjá aðra en skylda veðrun eiga sér stað – veðrun pólitískra áhrifa gagnvart markaðslögmálum. Þau litlu áhrif sem atkvæði hafa á gang mála í ríkjum verða fyrir þrálátu aðkasti markaðarins, þeirrar geðvondu skepnu. Pólitíkusar mæla áhrif orða sinna á hagtölur, engu síður en skoðanakannanir, og stjórnun mannanna víkur fyrir aðhlynningu markaðarins. Continue reading

Head Uber Heels

Stöðnun eða volæði

25. 6. 2015, 15:14

Í París mótmæla leigubílastjórar netþjónustunni Uber, félagsmiðli sem leyfir manni að kaupa skutl. Þessi miðill mun augljóslega útrýma leigubílum, enda ódýrari og hagkvæmari. Þessu andmæla leigubílastjórar víða um heim, enda vilja þeir ekki verða atvinnulausir.

Þetta stríð vinnustétta gegn nútímavæðingu er ekki nýtt, og bendir á visst vandamál í kapítalisma sem reynir að vera mannúðlegur. Af sögunni má sjá að valið í kapítalisma stendur milli mannúðar og framþróunar: Annað hvort gerirðu óþarfar stéttir atvinnulausar eða bíður með nútímavæðinguna. En sagan sýnir líka að aðrar leiðir gera þetta val óþarft. Continue reading

frí í vinnunni

Konur snúa á kapítalismann

19. 6. 2015, 15:13

„Mér finnst kon­ur hafa verið að bakka svo­lítið síðustu ár. Maður er far­inn að heyra oft­ar af því að kon­ur kjósi að vera í hluta­starfi eða jafn­vel að sleppa vinnu til að geta sinnt börn­um og heim­ili. Mér finnst marg­ar ung­ar kon­ur í dag ekki vera jafnstíf­ar á jafn­rétt­isprinsipp­um eins og mín kyn­slóð var á þeirra aldri. En auðvitað er ekk­ert víst að okk­ar aðferð hafi verið eitt­hvað rétt­ari en þeirra,“ seg­ir Ingi­björg Eggerts­dótt­ir, verk­efn­is­stjóri hjá Rauða kross­in­um.

Byltingin byrjar í hlutastarfi. Hér lítur út fyrir að kvenfrelsið hafi tekið fram úr sjálfu sér og slegið tvö veldi í einu höggi, veldi feðra og peninga. Meðan félagslegir verkfræðingar reikna út hvort við gætum nú öll unnið aðeins minna svo einhver tími gefist til lífs og fjölskyldu hafa umræddar konur greinilega tekið af skarið og gert þetta að yfirvaldinu forspurðu. Þar með hefur kvenfrelsið farið í hring, og snýst nú ekki lengur bara um frelsi til launavinnu, heldur einnig um frelsi frá henni.

Þeim sem þykir þessi þróun í átt til minni vinnu varhugaverð geta litið hýru auga aftur til iðnbyltingar. Þar var fólk svo heppið að fá að vinna í tólf til sextán tíma allt niður í barnsaldur, en það var á þeim tíma álitið algert lágmark, rétt einsog nú þykir varasamt að stytta hann úr átta tímum. Slíkt er þó bara eðlileg þróun. Sú röksemd hefur enda oft og lengi verið sett fram, að með aukinni framleiðni ættum við ekki bara að framleiða endalaust meira, heldur líka að vinna minna. Bertrand Russell hafði þegar árið 1932 haft orð á einmitt þessu.

Með þessari þróun, í átt til minni vinnu kvenna, losnum við sumsé við hinn leiðinlega misskilning að femínismi þurfi að snúast um að konur öðlist það frelsi sem karlar hafa, en þá skoðun hafa ráðstjórnir samfélagsins ýtt undir af ofsa. Frelsi karlanna er nefnilega frelsi til þess að geta skapað þægð fyrir stjórnvöld og peninga fyrir yfirmenn. Konur græða ekkert meira á því frelsi en karlar hafa gert, sumsé að geta betlað á nokkurra ára fresti til yfirmannanna um ögn hærri laun. Það má segja að raunverulegt frelsi fáist með því að karlar fari í kjóla, frekar en konur í buxur: að þeir eyði meiri tíma með börnunum, í eldhúsinu og náttúrunni, frekar en að konur eyði meiri tíma í vinnunni.