Tag Archives: kapítalismi

_85182428_hi018536501

Skapandi eyðilegging Heiðars

11. 1. 2017, 0:26

Heiðar Guðjónsson, fjárfestir og heimsfræðingur, hefur tekið upp pennann á ný. Hin nýja grein er eftirmáli þrekvirkisins “Dómsdagur og Marxismi”, og er tileinkuð svörum til þeirrar lágu sortar fólks sem hefur ekkert betra að gera en rakka niður sér vitrari spekinga.

Í fyrstu þremur efnisgreinum miðar Heiðar hátt, og tekst að rugla saman þremur mismunandi hugtökum úr taugasálfræði. Hann kallar “leitni mannsins til að fella alla upplifun að fyrirfram mótuðum skoðunum,” fyrirbæri sem hann þekkir vel, enska heitinu “cognitive dissonance”. Hann á reyndar við “confirmation bias”, og sýnidæmið sem hann tekur — um að maður sjái oftar hvítan Yaris ef maður ákveður að kaupa sér hvítan Yaris — er dæmi um hvorugan þessara hluta, heldur um tíðniblekkingu, betur þekkt sem “Baader-Meinhof fyrirbærið”.

Eftir þennan stutta og snjalla inngang, þar sem Heiðar prófar athygli okkar, áformar hann að svara gagnrýni á fyrri grein sína. Þar sem um tímamótafræðimann er að ræða er þó ekki annað í boði en að taka fyrst efnisgrein eða tvær í að sanna orsakir misjafnrar hagsældar þjóða, sem Heiðar rekur ekki til verndartolla eða skattastefnu eða iðnvæðingar eða uppbyggingu innviða, skólakerfis eða spítala. Nei, lykilatriðið er: “Trúir þjóðin á framtíðina?” Það er skiljanlegt að Heiðar afneiti Marx, með þessa líka höggþungu fræðasleggju í höndunum. Iðnvæðing hvað — verum bara hress! Það var með öðrum orðum ekki Marshallaðstoðin, fiskurinn eða stríðið, heldur blessaðir hermennirnir, tyggjóið og kanasjónvarpið sem keyrðu af stað efnahagsundur Íslands.

Í takt við þetta eru bara óhressir heimsendasinnar sem svöruðu þrekvirki Heiðars fyrir hönd afturgöngunnar Karls Marx, og Heiðar skúrar gólf sögunnar með þeim. “Á starfstíma sínum, yfir 40 ár, hefði Marx átt að geta sannað tilgátur sínar, en spágildi tilgátna hans reyndist ekkert.” Mikið rétt. Samruni stórfyrirtækja í auðhringi, stöðnun launa verkamanna, tilbúnar þarfir sem markaðurinn uppfyllir, hnattvæðing auðmagns og reglubundnar krísur heyra sögunni til. Bítt’íann, Marx!

Ekki nóg með það, heldur hélt skeggjaði karlfauskurinn að útborguð laun væru á kostnað gróða fyrirtækja. Einsog hagfræðingar af Heiðarsskólanum hafa síðar komist að er þetta ekki rétt, enda er hægt að láta þúsundkall breytast í tvo þúsundkalla með því að vera bara nógu hress.

Lipur hugur Heiðars hefur skipt um skoðun frá síðustu grein um hversvegna Thomas Piketty hefur rangt fyrir sér. Það er ekki vegna misskilnings fræðimannsins á ágæti kapítalismans, heldur því að Piketty sérvaldi gagnasöfn í kenninguna sína, gagnasöfn sem staðfestu hans fordómafullu og marxísku heimsmynd. Þar sem hugtakanotkun Heiðars eru engin takmörk sett kallar hann þennan undirlægjuhátt “data mining”, orð sem ómerkari fræðimenn nota venjulega um hefðbundna upplýsingaöflun úr stórum gagnagrunnum.

Og ekki einusinni raunveruleikinn hefur bönd á Heiðari. Fólk nú til dags getur ekki þakkað stéttabaráttu neitt, segir hann. Framfarirnar bara gerðust, fólk var bara svo hresst. Það fólk sem reyndi stéttabaráttu fór í Gúlagið og dó. Hér er erfitt að sjá hvort Heiðar vilji meina að Gúttóslagurinn hafi gerst í annarri vídd, eða hvort verkföll, óeirðir og launahækkanir af þeirra völdum séu bara ímyndun marxista.

“Það fólk sem trúir á skap­andi eyði­legg­ingu kvíðir ekki fram­tíð­inni,” segir Heiðar að lokum. Rústun gamalla vinnuhátta er nauðsynleg til að skapa nýja. Kapítalistar einsog Heiðar rífa niður gamlar verksmiðjur fullar af fólki og setja aðrar með róbótum í staðinn. Ef atvinnuleysingjarnir verða nógu hressir fá þeir jafnvel starf annarsstaðar — eða bætur, ef eitthvað er eftir af þeim í næstu fjárlögum — því einsog Heiðar sannaði í síðustu grein er ómögulegt að störfum sé útrýmt til lengdar, eða að tæknivæðing sé á kostnað nokkurs manns.

Þannig gerist veröldin bara fyrir utan glugga Heiðars, dag eftir liðlangan dag, meðan hann situr inni og rústar kenningum, tækniheitum, vísindamönnum og fræðasviðum með bros á vör, og smíðar af ódrepandi sköpunargleði nýjan og bjartari veruleika.

60518f9962ea217f72def56724a5f0a5

Dómsdagur og Heiðar Guðjónsson

5. 1. 2017, 4:11

Í gær birti Kjarninn heimpsekilegt þrekvirki í sex köflum eftir mann að nafni Heiðar Guðjónsson. Um er að ræða þúsund orða afsönnun á ritum fávitanna Piketty og Marx, og endanlegan rökstuðning þess efnis að kapítalismi er bestur í heimi. Greinin heitir Dómsdagur og Marxismi og mun tvímælalaust bera heiður höfundarins sjálfs alla leið útí eilífð. Verk af þessari stærðargráðu má ekki hundsa, og ætla ég hér að gaumgæfa sérhvern kafla. Áður en við hefjumst handa er vert að geta höfundarins sjálfs. Heiðar er verðandi olíujöfur í stafni Eykon Energy, fyrirtækisins sem vill bora upp auðævi jarðar og selja þau til okkur hinna. Hann er því vel staðsettur til að upplýsa okkur hvað kapítalisminn er mikið afbragð.

Fyrsta kafla nefnir heimspekingurinn okkar “Marx­ismi og falskar for­sendur”. Þetta er því Marx “byggði á frá­leitum for­sendum” í staðinn fyrir að lesa bara Adam Smith, sem hafði sannað kapítalisma 80 árum fyrr. Sú staðreynd að forsendur Marx voru í einu og öllu teknar úr ritum Adam Smith, og svo notaðar til að reikna dæmið út aðeins öðruvísi, er aukaatriði sem stórmenni hugmyndasögunnar eru hafnir yfir. Heiðar málar með stórum pensli, og fínni strokur geta horfið í stærri myndinni. Þegar hann segir að Marx hafi ekki stutt tilgáturnar sínar “með tölu­legum stað­reyndum eða með raun­veru­legum for­send­um” er hann jú bara að slumpa, því ef frá eru taldar um þrjúþúsund blaðsíður af sýnidæmum og heimildavísunum er það vissulega rétt.

Annar kafli hlýtur titilinn “Marx­ismi og fórn­ar­lambið”. Þar útskýrir Heiðar að uppúr 1900 urðu bæði launamenn og fyrirtæki ríkari. “Ástæðan var ein­fald­lega gagn­kvæmur ávinn­ingur við­skipta.” Er þarmeð afsönnuð sú útbreidda kenning að grimm stéttabarátta, að miklu leyti innblásin af kenningum Marx, hafi átt þar hlut að verki. Nú, útskýrir Heiðar, var Marxisminn í klípu, því enginn virtist tapa á ástandinu. (Vissulega var það ekki forsenda Marx, en við skulum ekki dvelja við hártoganir um “raunveruleikann”.) “Kenn­ingar komu fram um að þriðji heim­ur­inn, það eru nýlendur í Afr­íku, Asíu og Suður Amer­íku, hefðu verið fórn­ar­lamb­ið. Upp­gangur í vest­ur­heimi hefði verið á kostnað nýlenda.” Hér vísar Heiðar væntanlega til þeirrar staðreyndar að þrælasala, fjöldamorð og hernám hafi átt sér stað á þessu tímabili, sem kostuðu tugmilljónir líf og frelsi í þessum löndum. “En þegar málið var athugað betur sást að lífs­kjör í nýlend­unum bötn­uðu stöðugt. Hvar var þá fórn­ar­lambið?” Góð spurning.

Í þriðja kafla, “Marx­ismi og veru­leik­inn”, segir Heiðar okkur að marxistar hafi næst fórnarlambsvætt náttúruna, innblásnir af nasistum og hippum. Þetta sé óþarfi og vitleysa. Okkur hefur “aldrei vegnað bet­ur,” plánetan hefur “ekki verið grænni um árhund­raða skeið,” þökk sé öllu kolefninu sem hann og vinir hans brenna í lofthjúpinn. Allt þetta hefur “gert ótt­ann um að skógar séu á und­an­haldi að engu.” Heiðar er upptekinn maður, og hefur ekki tíma til að spyrja álits vistfræðinga, sem segja yfir tvöþúsund fermetra skógarlands hverfa á sekúndu á þessari jörð, enda eru þeir örugglega allir marxistar, og marxistar “hætta ekki að leita að fórn­ar­lambi auk­innar vel­meg­un­ar, þó að sagan sýni að þeir hafi kerf­is­bundið rangt fyrir sér.”

Í fjórða kafla er tekinn fyrir aulabárðurinn Piketty, og þessvegna heitir fjórði kafli “Marx­ism­inn og Piketty”. Piketty trúir að “fjár­magn muni vaxa af sjálfu sér og yfir­gnæfa hag­kerf­ið.” Eftir að hafa útskýrt kenningu fræðimannsins í fjórtán orðum afsannar Heiðar hana í einni setningu. “Ef fjár­magn yxi af sjálfu sér væru ættir land­náms­manna Íslands gríð­ar­lega ríkar og þræl­arnir hefðu aldrei kom­ist til bjarg­álna.” Þarf frekari vitna við? “Ef við lítum okkur nær þá væru „fjöl­skyld­urnar fjórt­án“, sem tíð­rætt var um árið 1990 lang efn­aðastar á Íslandi.” Ekki sannfærð enn? “Ef við horfum til árs­ins 2000 þá væru Jón Ólafs­son og Jón Ásgeir Jóhann­es­son gríð­ar­lega efn­aðir í dag.” Piketty horfir framhjá þessu öllu. Hann heldur að ríkir verði ríkari, en hvernig geta þá ríkir stundum orðið fátækari? Það er, einsog Heiðar segir, ekki heil brú í “gölluðum kenningum Piketty og annarra marxista,” enda er “öll hagfræði” búin að “afsanna” þær.

Nú hefur Heiðar kollvarpað spilaborgum Karl Marx og Thomas Piketty, og smærri menn hefðu látið staðar numið og gott heita. En ekki Heiðar Guðjónsson. Hann ætlar, í “Marx­ismi og rekstur fyr­ir­tækja”, að útskýra hvað hann sjálfur er mikilvægur. Hann vill sanna að kerfið sem borgaði jakkafötin hans og leyfir honum að bora eftir olíu í miðjum dauðaslitrum vistkerfa jarðar sé besta kerfi í veröldinni, og að fólkið sem ræður því sé hörkuduglegt. Marxistar og Piketty-liðar skilji ekki að það sé mikil vinna að vera fólk einsog hann — svo mikil vinna að hann hefur ekki tíma til að lesa Marx og Piketty. En það er alltaf tími innanum “eilífu baráttuna” sem lífið hans er til að brunda út einni skoðanagrein um rit sem hann hefur ekki lesið til að útskýra málefni sem hann veit ekkert um.

Í lokakaflanum, “Marx­ismi og fram­tíðin”, útskýrir hann hvernig nýjustu áhyggjur marxista af tæknivæðingu og útrýmingu starfa eru rangar líka, einsog allt annað sem uppúr þeim kemur. Vissulega á tæknivæðing sér stað, útskýrir Heiðar, og vissulega hefur fólk barist gegn henni áður til að vernda störfin sín. En það er ekkert að óttast, því við höfum það öll svo gott. “Aukin tækni­væð­ing breytir ekki þessum lífs­gæðum á verri veg, nema síður sé.” Treystu forstjóranum — þannig er það bara.

Heiðar hefur þannig afsannað efnahagsóöryggi hundruð milljóna manns um hinn vestræna heim, sem halda að þau hafi misst störfin sín og að lífsgæði þeirra hafi versnað. Þau hafa rangt fyrir sér, og ef þau fatta það ekki, þá eru þau sennilega bara marxistar, sem eru jú “blindir á sög­una en stað­fastir í trúnni.” Því ef það er einhver sem veit hvað það er að horfast í augu við staðreyndir, þá er það Heiðar Guðjónsson.

Heiðar Guðjónsson gerir allt sem hann sakar Karl Marx um — vísar ekki í heimildir, beitir fölskum forsendum, afneitar óþægilegum sannindum og stígur á tröppum rökleysunnar skref fyrir skref uppí fyrirheitna landið, þar sem uppáhalds skoðanirnar hans eru óvéfengdar, og þar sem hann getur skáldað skoðanagreinar yfir almúgann meðan olían hans brennur. Það er traustvekjandi að svona menn vinni dag og nótt að því að halda kapítalismanum á floti.

Viðbót: Að kröfu ljósmyndara Viðskiptablaðsins, sem náði hinni fullkomnu mynd af Heiðari Guðjónssyni, hef ég ritskoðað titilmynd pistilsins. Lifi frelsið!

Bromo-eldfjallið

Ríkið veðrast í burtu

19. 7. 2015, 12:38

Árið 1877 lýsti Friedrich Engels, besti vinur og hugmyndabrunnur Karl Marx, hvernig endilok ríkisins myndu bera að garði. Hann áleit ríkið verkfæri kúgandi stéttar hvers tíma, fyrst þrælahölda, svo lénsherra, nú kapítalista. Í byltingunni myndu hins vegar valdstólpar samfélagsins, framleiðslutækin, vera færð í hendur ríkisins, og engin valdastétt vera eftir:

…þannig deyr ríkið af sjálfsdáðum; stjórnun manna verður skipt út fyrir skipulagningu hluta. Ríkið er ekki afnumið – það veðrast burt.

Glæstar vonir

Engels.

Vindar allra átta
Þessa dagana má sjá aðra en skylda veðrun eiga sér stað – veðrun pólitískra áhrifa gagnvart markaðslögmálum. Þau litlu áhrif sem atkvæði hafa á gang mála í ríkjum verða fyrir þrálátu aðkasti markaðarins, þeirrar geðvondu skepnu. Pólitíkusar mæla áhrif orða sinna á hagtölur, engu síður en skoðanakannanir, og stjórnun mannanna víkur fyrir aðhlynningu markaðarins. Continue reading

Head Uber Heels

Stöðnun eða volæði

25. 6. 2015, 15:14

Í París mótmæla leigubílastjórar netþjónustunni Uber, félagsmiðli sem leyfir manni að kaupa skutl. Þessi miðill mun augljóslega útrýma leigubílum, enda ódýrari og hagkvæmari. Þessu andmæla leigubílastjórar víða um heim, enda vilja þeir ekki verða atvinnulausir.

Þetta stríð vinnustétta gegn nútímavæðingu er ekki nýtt, og bendir á visst vandamál í kapítalisma sem reynir að vera mannúðlegur. Af sögunni má sjá að valið í kapítalisma stendur milli mannúðar og framþróunar: Annað hvort gerirðu óþarfar stéttir atvinnulausar eða bíður með nútímavæðinguna. En sagan sýnir líka að aðrar leiðir gera þetta val óþarft. Continue reading

frí í vinnunni

Konur snúa á kapítalismann

19. 6. 2015, 15:13

„Mér finnst kon­ur hafa verið að bakka svo­lítið síðustu ár. Maður er far­inn að heyra oft­ar af því að kon­ur kjósi að vera í hluta­starfi eða jafn­vel að sleppa vinnu til að geta sinnt börn­um og heim­ili. Mér finnst marg­ar ung­ar kon­ur í dag ekki vera jafnstíf­ar á jafn­rétt­isprinsipp­um eins og mín kyn­slóð var á þeirra aldri. En auðvitað er ekk­ert víst að okk­ar aðferð hafi verið eitt­hvað rétt­ari en þeirra,“ seg­ir Ingi­björg Eggerts­dótt­ir, verk­efn­is­stjóri hjá Rauða kross­in­um.

Byltingin byrjar í hlutastarfi. Hér lítur út fyrir að kvenfrelsið hafi tekið fram úr sjálfu sér og slegið tvö veldi í einu höggi, veldi feðra og peninga. Meðan félagslegir verkfræðingar reikna út hvort við gætum nú öll unnið aðeins minna svo einhver tími gefist til lífs og fjölskyldu hafa umræddar konur greinilega tekið af skarið og gert þetta að yfirvaldinu forspurðu. Þar með hefur kvenfrelsið farið í hring, og snýst nú ekki lengur bara um frelsi til launavinnu, heldur einnig um frelsi frá henni.

Þeim sem þykir þessi þróun í átt til minni vinnu varhugaverð geta litið hýru auga aftur til iðnbyltingar. Þar var fólk svo heppið að fá að vinna í tólf til sextán tíma allt niður í barnsaldur, en það var á þeim tíma álitið algert lágmark, rétt einsog nú þykir varasamt að stytta hann úr átta tímum. Slíkt er þó bara eðlileg þróun. Sú röksemd hefur enda oft og lengi verið sett fram, að með aukinni framleiðni ættum við ekki bara að framleiða endalaust meira, heldur líka að vinna minna. Bertrand Russell hafði þegar árið 1932 haft orð á einmitt þessu.

Með þessari þróun, í átt til minni vinnu kvenna, losnum við sumsé við hinn leiðinlega misskilning að femínismi þurfi að snúast um að konur öðlist það frelsi sem karlar hafa, en þá skoðun hafa ráðstjórnir samfélagsins ýtt undir af ofsa. Frelsi karlanna er nefnilega frelsi til þess að geta skapað þægð fyrir stjórnvöld og peninga fyrir yfirmenn. Konur græða ekkert meira á því frelsi en karlar hafa gert, sumsé að geta betlað á nokkurra ára fresti til yfirmannanna um ögn hærri laun. Það má segja að raunverulegt frelsi fáist með því að karlar fari í kjóla, frekar en konur í buxur: að þeir eyði meiri tíma með börnunum, í eldhúsinu og náttúrunni, frekar en að konur eyði meiri tíma í vinnunni.